Wiadomości ogólne i podział tworzyw sztucznych Tworzywami sztucznymi nazywa się wielocząsteczkowe związki chemicz­ne organiczne (polimery) otrzymywane ze związków prostych (monome­rów) na drodze syntezy chemicznej lub przez chemiczne przekształcanie wielocząsteczkowych związków organicznych naturalnych, takich jak: ce­luloza, białka, kauczuk. Tworzywa sztuczne charakteryzują się wielkowymiarową budową cząsteczek chemicznych oraz plastycznością w fazie ich formowania a niektóre również w czasie użytkowania, dlatego nazywTane są często masami plastycznymi. Dzięki łatwemu formowaniu, a więc nadawaniu odpowiednich kształtów, ich właściwościom fizycznym, me­chanicznym oraz stosunkowo niskiej cenie znalazły one szerokie zastoso­wanie w wielu dziedzinach wytwórczości, w tym również w meblarstwie i tapicerstwie, a zakres ich zastosowania rozszerza się. Tworzywa sztuczne to zarówno surowce wyjściowe (np. żywice, tło­czywa), jak i półfabrykaty i wyroby gotowe. Tworzywa sztuczne można dzielić i klasyfikować według różnych kryteriów. W zależności od pochodzenia i metod wytwarzania tworzywa można podzielić na dwie podstawowe grupy: tworzywa naturalne modyfikowane i tworzywa syntetyczne. Tworzywa naturalne modyfikowane produkowane są w procesach chemicznego przetwarzania substancji naturalnych po­limerowych wytwarzanych przez zwierzęta i rośliny, takich jak: białko, kazeina, celuloza, lignina, skrobia, kauczuk naturalny. Do tworzyw tych należą: galalit, zwany sztucznym rogiem, wytwarzany z kazeiny, guma i inne tworzywa kauczukowe, nitroceluloza, celuloid, celofan, ebonit, fibra itd. Tworzywa syntetyczne są masowo produkowane przez przemysł chemiczny a w ich otrzymaniu stosuje się trzy zasadnicze ro dzaje reakcji łączenia prostych związków w wielocząsteczkowe, tj. po limeryzację, polikondensację i poliaddycję. W zależności od budowy, właściwości fizycznych i przeznaczenia two­rzywa syntetyczne dzieli się na: termoplastyczne, termoutwardzalne i chemoutwardzalne. Tworzywa termoplastyczne mogą hyc wielokrotnie zmiękczane pod wpływem temperatury (w granicach 60—150°C) po och­łodzeniu sztywnieją i zachowują nadany im kształt. Proces zmiękczania umożliwia dowolne ich kształtowanie, jest odwracalny i może być wie­lokrotnie powtarzany. Należą do nich powszechnie znane tworzywa jak np. polichlorek winylu (PCW), polietylen, polistyren, polamidy wystę­pujących w różnej postaci jak: folie, arkusze, płyty, włókna, pręty pro­filowe itd. • Tworzywa termoutwardzalne charakteryzują się tym, że pod wpływem podwyższonej temperatury najpierw miękną a następ­nie twardnieją nieodwracalnie oraz tracą rozpuszczalność i topliwość. Postać plastyczną uzyskują więc te tworzywa tylko jeden raz i wtedy mogą być formowane w sposób nieodwracalny. Należą do nich np.: kle­je topliwe, tworzywa mocznikowo-formaldehydowe, tworzywa warstwo­we (laminaty) itd. Tworzywa chemoutwardzalne nie wymagają do utwar­dzenia podwyższonej temperatury, są utwardzane natomiast pod wpły­wem czynników chemicznych. W wyniku działania substancji zwanych utwardzaczami stają się w normalnej temperaturze nietopliwe i nie roz­puszczalne. Do tworzyw tych należą np.: lakiery poliestrowe, żywice po­liestrowe, epoksydowe, tworzywa zbrojone itd. W zależności od przeznaczenia tworzywa sztuczne dzieli się na: kon­strukcyjne, powłokowe (np. lakiery), adhezyjne (np. kleje, kity, spoiwa) i impregnacyjne (np. roztwory do nasycania tkanin, drewna itd). Do najważniejszych właściwości tworzyw sztucznych należą: lekkość, przeciętnie są one przeszło dwukrotnie lżejsze od aluminium, a niekiedy nawet lżejsze od drewna, stosunkowo duża wytrzymałość na rozerwanie, zginanie, zgniecenie itd., bardzo mała higroskopijność, zdolność przyjmowania barwników i gładkość powierzchni, łatwość obróbki plastycznej i wiórowej, wysoka odporność na działanie wielu związków chemicznych. Tworzywa sztuczne są produkowane i użytkowane w różnej postaci. Z tego też względu można je ująć ,w następujące grupy. Żywice — stosowane jako ciekłe składniki lakierów i klejów ora& jako podstawowe składniki mieszanin służących do odlewania różnych wyrobów. Tłoczywa — w postaci proszków i granulek, stanowiące półprodukty do wykonywania tzw. wyprasek metodą wytłaczania i wtryskiwania. Tworzywa warstwowe i wzmocnione — w postaci laminatów w arku­szach, prętów, rur, płyt itp. prasowanych z tzw. nośnikami, np. tkani­nami, arkuszami papieru itp. Folie i błony — wytwarzane z roztworów przez walcowanie lub od­lewanie i otrzymywane w postaci folii opakowaniowych, folii do okle­jania drewna, taśm filmowych itd. Tworzywa komórkowe, porowate, z porami otwartymi lub zamknię­tymi: sztywne — stosowane jako materiały izolacyjne w budownictwie, miękkie — stosowane jako materiały wyściełające i sprężynujące w ta-picerstwie. Tworzywa powłokowe — z tkaninami lub bez nich jako: sztuczne skóry, do ipowlekania metali, drewna itd. Włókna — używane do produkcji tkanin i dzianin oraz włókniny. Półfabrykaty i wyroby — o różnych asortymentach i zastosowaniu, uzyskiwane metodą tłoczenia, wtryskiwania, prasowania, wyciskania itd.