Przez surowce wtórne rozumie się zasadniczo już zużyte (użytkowane) różne produkty, które ponownie bezpośrednio lub pośrednio (tzn. po odpowiedniej przygotowawczej obrób­ce wstępnej) mogą wzbogacać bazę przemysłowych surow­ców zasadniczych, pomocniczych lub materiałów pomocni­czych. Zbiórka i skup surowców wtórnych, które niejedno­krotnie stanowią odpadki (nieużytki) gospodarcze, ma poważ­ne znaczenie ekonomiczne, gdyż wzbogaca niejednokrotnie deficytową bazę surowcową, a ponadto świadczy o rozsądnej i oszczędnej oraz społecznie uzasadnionej gospodarce. Do ważniejszych surowców wtórnych, których skup powi- nien być zorganizowany w przedsiębiorstwach wiejskiego obrotu towarowego, zalicza się: złom metalowy, wtórne surowce włókiennicze, wtórne surowce papiernicze oraz wtór- ne surowce szklarskie i opakowania szklane. W akcji zbiórki użytecznych surowców wtórnych powinna brać udział mło- dzież szkolna i swoją aktywną postawą dawać przykład spo- łeczeństwu. ZŁOM Przez złom rozumie się metalowe odpady produkcyjne oraz złom poamortyzacyjny, tj. zużyte lub uszkodzone wyroby me-268 talowe, bą*dź wyodrębnione części metalowe z innych arty­kułów nie nadających się do użytku. W ogólnych zarysach rozróżnia się złom stalowy, do którego zalicza się też złom że­liwny, i złom metali kolorowych. Złom stalowy dzieli się na dwie kategorie: złom nie­stopowy — kategoria Ai złom stopowy — katego­ria B. W dalszej kolejności np. złom kategorii A dzieli się na szereg odmian (np. złom dla wielkich pieców ■— AW, złom dla pieców martenowskich — AM, złom dla żeliwiaków — AZ, złom dla pieców elektrycznych — AE), a złom kategorii B — na grupy oznaczone liczbami. Szczegółowe wiadomości doty­czące klasyfikacji złomu stalowego zawiera norma PN-H--15000. W złomie poamortyzacyjnym metali nieżelaznych i ich sto­pów wyróżnia się kategorie w zależności od rodzaju materiału złomu (np. złom miedzi C, mosiądzu D, brązu E, ołowiu i jego stopów G, aluminium i jego stopów J) i poszczególne katego­rie złomu dzieli się na grupy. Szczegółowe dane dotyczące klasyfikacji złomu metali nieżelaznych zawiera norma PN/H-15715. Szczegółową klasyfikacją złomu zajmują się rejonowe zbiornice. Wiejskie punkty skupu gromadzą często złom niesortowany, dzieląc go jedynie na złom stalowy i złom metali kolorowych oraz ich stopów ), w lasy nadające się do eksploatacji. Jeden kilogram maku­latury oszczędza 3 kg drewna. Wyróżnia się wiele odmian makulatury (13 odmian), ale w skupie wiejskim makulatury przeważa odmiana druga, na którą składają się surowce wtórne zapisane, zadrukowane i nie zabrudzone. Do zanieczyszczeń niedopuszczalnych w ma­kulaturze należą: części metalowe, ceramiczne i szklarskie, surowce mineralne, guma i tworzywa sztuczne, surowce włókiennicze, tłuszcze i śmieci. Szczegółowe zasady klasyfika­cji makulatury zawierają normy: PN-63/P-50255 i PN-55/ /P-02002. Makulaturę należy chronić przed wpływami atmos­ferycznymi zarówno w czasie składowania, jak i transportu. Z surowców wtórnych włókienniczych znajdujących zastosowanie w przemyśle papierniczym należy wymienić: szmaty bawełniane, lniane i konopne, ścinki tka­nin z włókien pochodzenia roślinnego, zużyte wyroby po-wroźnicze, pakuły i wyczeski lniano-konopne. Są to wysoko cenione surowce w przemyśle papierniczym, służące do przy­gotowywania długowłóknistej masy szmacianej, która stano­wi samoistny półprodukt papierniczy lub domieszkę do pro­dukcji papierów bardzo trwałych i specjalnych. Zasady skła­dowania i transportu są takie same jak makulatury. Bardziej szczegółowe dane dotyczące wtórnych surowców włókienni­czych wykorzystywanych w przemyśle papierniczym znajdu­ją się w normach: PN-61/P-29002 i PN-61/P-20001. Surowce ponowne i wtórne włókiennicze znajdujące zasto­sowanie w przemyśle włókienniczym — to włókna wełniane uzyskiwane z rozwłókniania ścinków tkanin, szmat itp. Wełną ponowną nazywa się włókna wełniane uzyski­wane z rozwłókniania ścinków tkanin i przędzy, będących odpadkowymi produktami ubocznymi w przędzalniach, tkal­niach, fabrykach konfekcyjnych, zakładach krawieckich itp. Włókna wełniane wtórne uzyskuje się z rozwłók­niania starych szmat (zużytej odzieży). Ta ostatnia grupa su­rowców wtórnych wełnianych jest dostarczana do wiejskich punktów skupu. Surowce wtórne wełniane dzieli się na szereg podgrub, jak np. szmaty pochodzące z włóczki i dzianin, szmaty tkane wełniane i półwełniane (w kilku gatunkach). Punkty skupu w zasadzie przekazują do zbiornic szmaty nieposegregowane, a te dopiero zajmują się sortowaniem i formowaniem większych transportów. Tak szmaty, jak i ścinki nie powinny zawierać np. tkanin impregnowanych, gumowych, laminowanych. Przy skupie wtórnych surowców włókienniczych należy pracować w odzieży ochronnej i ręka­wicach, gdyż zużyte i brudne szmaty mogą być źródłem za­każeń. Należy również przestrzegać higieny osobistej. STŁUCZKA SZKLANA I OPAKOWANIA SZKLANE Stłuczka szklana są to uszkodzone i potłuczone wyroby szklane. Dzieli się ją na: stłuczkę białą, półbiałą, różnokoloro­wą, mleczną i uzbrojoną. Stłuczka szklana biała jest najbardziej wartoś­ciowa i pochodzi ze szkła stołowego, galanteryjnego i kryszta­łowego. Półbiałą stanowią kawałki szkła przezroczyste­go o zielonawym odcieniu na przekroju. Zalicza się do niej kawałki szyb, butelek itp. Do punktów skupu najczęściej do­starcza się stłuczkę półbiałą. Stłuczka szklana nie może za­wierać zanieczyszczeń, takich jak kamienie, kawałki gruzu, glina, części tworzyw sztucznych, części ceramiczne. Przy skupie i ładowaniu stłuczki szklanej należy przestrzegać warunków bhp. Obok skupu stłuczki szklanej jest też prowadzony skup opakowań szklanych, takich jak typowe butelki, słoje i sło­iczki. Tego rodzaju skup umożliwia ponowne użycie opako­wań szklanych. Opakowania szklane nietypowe (np. butelki fasonowe, butelki po lekarstwach), trwałe zanieczyszczone, uszkodzone nie są skupowane na sztuki, lecz traktowane są jako stłuczka i nadają się do powtórnego przetopienia.