WIADOMOŚCI OGÓLNE Chemiczne środki ochrony roślin obejmują grupę prepara­tów służących do zwalczania chorób roślin, szkodników i chwastów. Stosowanie środków chemicznych i innych me­tod zwalczania szkodników, chorób i chwastów, obok właści­wej agrotechniki i nawożenia, jest jednym z podstawowych czynników wpływających na prawidłowy rozwój roślin uprawnych i zwiększenie plonów. Ogólne straty w produkcji rolnej spowodowane przez szkodniki, choroby i chwasty ocenia się na ok. 15—20% wartości rocznych plonów, przy czym w niektórych upra- wach w latach klęsk żywiołowych straty te mogą być znacz- nie wyższe. Statystycznie największe straty wykazuje pro- dukcja owocowo-warzywna (wahają się* one przeciętnie w granicach 25—40%). Cena środków ochrony roślin jest niewspółmiernie niska w stosunku do uzyskiwanych korzy- ści i dlatego stosowanie tych środków staje się coraz bar- dziej powszechne. Należy zaznaczyć, że istnieje kilka metod zwalczania chorób i szkodników, ale największe znaczenie ma obecnie metoda chemiczna, ze względu na coraz więk- szy wybór preparatów chemicznych o różnym oddziaływa- niu. W zależności od przeznaczenia chemiczne środki ochron- 26 ne dzieli się na następujące podstawowe grupy: środki owadobójcze (insektycydy), środki grzybobójcze (fungicydy), środki chwastobójcze (herbicydy), środki gryzoniobójcze (rodentycydy), inne środki chemiczne stosowane w ochronie roślin. W zależności od sposobu działania wyróżnia się następujące grupy chemicznych środków ochrony roślin: środki wewnętrzne, czyli żołądkowe, działające trująco na przewód pokarmowy (stosowane do zwalczania szkodników gryzą­cych, np. stonki ziemniaczanej, gąsienic obżerających liście), środki zewnętrzne, czyli kontaktowe, działające przez bezpośrednie zetknięcie się z organizmem szkodnika (niszczą np. jaja owadów, mszyce, czerwce, zwójki, przędziorki), wewnętrzno-zewnętrzne (działające kontaktowo i na przewód pokarmowy) i inne specjaln . Zwalczanie chorób, szkodników i chwastów przy użyciu środków chemicznych może być przeprowadzane przez opy­lanie, opryskiwanie, zamgławianie, gazowanie lub zaprawia­nie (np. nasion). Zastosowanie odpowiedniej techniki zależy od charakteru i konsystencji preparatu chemicznego. Na przykład do opylania stosuje się środki pyliste o dużym rozdrobnieniu. Do opryskiwania stosuje się roztwory, deli­katne zawiesiny lub emulsje odpowiednich związków che­micznych. Zamgławianie polega na wytwarzaniu szczególnie drobnej zawiesiny preparatu ochronnego w po­wietrzu. Sposób stosowania danego środka do określonych celów oraz przygotowanie go do bezpośredniego użytkowania jest podane w instrukcjach dołączonych do każdego opakowania, a często te same wiadomości w odpowiednim skrócie znaj­dują się na etykietach opakowań. Również wiele cennych wiadomości o działaniu środków ochronnych, ich właściwo­ściach, terminach stosowania itp., zawierają specjalnie wy­dawane katalogi-informatory. Importowane środki chemicz­ne służące do ochrony roślin muszą mieć objaśnienia (ety­kiety) w języku polskim. Środki ochrony roślin, zarówno produkcji krajowej jak i importowane, przed dopuszczeniem do obrotu muszą być zarejestrowane. Rejestracja taka ozna­cza zezwolenie na ich rozpowszechnianie. Ochrona roślin uprawnych przed chorobami, szkodnikami i chwastami, jak i warunki dopuszczania do obrotu środków ochrony roślin oraz ich obrót jest regulowany odpowiednią ustawą i szeregiem rozporządzeń oraz zarządzeń. Jest u nas powołana specjalna służba ochrony roślin, której organy działają na wszystkich szczeblach administracji rolnej. Służ­ba ta współpracuje z Kółkami Rolniczymi, z Zarządami Gminnych Spółdzielni „Samopomoc Chłopska", z Centralą Handlową Przemysłu Chemicznego, Centralą Nasienną i in. Do zadań tej służby należy też dbałość o zaopatrzenie terenu w środki chemiczne i aparaturę służącą do zwalczania szkod­ników, chorób i chwastów, poza tym prowadzenie akcji ma­sowych, gdy wymaga tego sytuacja i zagrożenie. Gminne Spółdzielnie „Samopomoc Chłopska" powinny ze swej strony prowadzić punkty sprzedaży środków chemicznych i punkty wypożyczania aparatury. W obrocie chemicznymi środkami ochrony roślin, przy interpreto­waniu instrukcji i etykiet — spotykamy się z szeregiem nazw i pojęć, które wymagają krótkiego wyjaśnienia. I. Ważniejsze szkodniki Owocnice — owady — błonkówki, których larwy niszczą za­wiązki owoców (np. owocnica żółtoroga, owocnica jabłoniowa). Owocówki — motyle, których gąsienice żerują wewnątrz owo­ców i powodują tzw. robaczywienie owoców (np. owocówka jabłkówka, owocówka śliwówka). Przędziorki — pajęczaki wysysające soki z liści i pączków kwiatowych (np. przędziorek owocowiec, przędziorek Chmielowiec). Roztocze — pajęczaki, do których należy wiele gatunków nisz­czących rośliny. Kwieciaki — chrząszcze, których larwy niszczą pączki kwia­towe (np. kwieciak malinowiec, kwieciak gruszowy). Mszyce — owady wysysające soki z liści i pędów roślin (np. mszyca krwista, mszyca czereśniowa, mszyca porzeczkowa). M i o d ó w k i — owady wysysające soki z pączków kwiatowych, liści i pędów (największe szkody wyrządza miodówka jabłoniowa). Czerwce — owady wysysające soki z liści, pędów i pni drzew (wiele gatunków owadów). Zwójki — owady, których larwy niszczą liście i pączki kwiatowe 28 (np. zwójka koróweczka, zwójka kwasigroneczka). II. Grupy preparatów chemicznych Pestycydy — preparaty chemiczne stosowane do zwalczania chorób, szkodników i chwastów. Insektycydy kontaktowe — preparaty chemiczne owado­bójcze, zabijające szkodniki po zetknięciu się z preparatem (są to chlorowane węglowodory, jak Azotox (DDT), Mszycol (HCH). Insektycydy organiczno-fosforowe preparaty owado­bójcze o działaniu kontaktowym wewnętrznym i gazowym (np. Azofos, Fostion, Foschlor) i związki o działaniu układowym (np. Ekatin). Insektycydy gazowe (oddechowe) — preparaty owadobójcze zabijające szkodniki po wniknięciu w postaci par do układu oddecho­wego owadów (np. dwutlenek węgla, cyjanowodór). Insektycydy układowe (systemiczne) — preparaty owado­bójcze wnikające do tkanek roślinnych i przewodzone wraz z sokami roślinnymi również do nieopryskiwanych części rośliny (np. preparaty organiczne fosforowe, Metasystox). Fungicydy miedziowe — preparaty grzybobójcze zawiera­jące miedź (np. ciecz bordoska). Fungicydy siarkowe — preparaty grzybobójcze zawierające siarkę (np. ciecz siarkowo-wapienna, siarka koloidalna). Fungicydy organiczne — preparaty stanowiące związki or­ganiczne o właściwościach grzybobójczych (np. tiokarbaminiany), mo­gące zastępować fungicydy miedziowe i siarkowe; charakteryzują się dobrą skutecznością i brakiem toksycznego oddziaływania na rośliny. Akarycydy — preparaty chemiczne niszczące szkodliwe roz­tocze. Środki zwilżające — środki dodawane do cieczy grzybobój­czych i owadobójczych w celu zmniejszenia napięcia powierzchniowe­go (dzięki temu ciecz lepiej pokrywa i zwilża roślinę). Toksyczność — właściwość wywoływania szkodliwego wpływu na żywe organizmy; działanie toksyczne mierzy się wielkością dawki, czasem działania i wartością toksyczną. Toksyczność natychmiastowa — zdolność preparatu chemicznego do wywołania ostrego zatrucia przy jednorazowym ska­żeniu lub spożyciu jest określana dawką wywołującą ostre zatrucie u ludzi i zwierząt, wyrażoną w mikrogramach na 1 kg ciała. Toksyczność kumulatywna — toksyczność wywołana na skutek gromadzenia się, czyli kumulowania, środka szkodliwego w or­ganizmie ludzkim lub zwierzęcym, albo sumowanie się skutków czę­stych podtruć. III. Aparatura, okresy opryskiwania Opryskiwacz wysokociśnieniowy — opryskiwacz, w którym rozpryskiwana ciecz jest wyrzucana pod dużym ciśnieniem (kilkunastu do kilkudziesięciu atmosfer), a przechodząc przez dyszę jest rozdrabniana na maleńkie cząsteczki (wielkości 100—300 mikro­nów). Atomizator — opryskiwacz, w którym ciecz wyrzucona pod niskim ciśnieniem — napotykając na silny strumień powietrza wy­twarzany przez wentylator — jest rozbijana na bardzo małe cząstki (wielkości około 50 mikronów). Opryskiwanie zimowe — opryskiwanie drzew po opadnię­ciu liści w jesieni — do czasu pękania pąków na wiosnę. Opryskiwanie letnie — opryskiwanie w okresie wegetacji drzew, tj. od czasu pękania pąków do chwili opadnięcia liści. Opryskiwanie na zielony pąk kwiatowy — opry­skiwanie wczesną wiosną w okresie, kiedy poszczególne pąki kwiatowe wyodrębniają się, ale pozostają jeszcze zamknięte — zielone. Opryskiwanie na różowy pąk — opryskiwanie jabłoni po okresie, kiedy ukazują się różowe płatki korony, ale nie zaczyna się jeszcze kwitnienie. Opryskiwanie przy końcu kwitnienia — opryskiwa­nie pod koniec kwitnienia, gdy większość płatków kwiatowych już opadła. Opryskiwanie na owoc — opryskiwanie po kwitnieniu drzew w okresie wzrostu owoców. Aerozole — preparaty chemiczne w formie stanowiącej zawie­sinę cząstek ciała stałego w powietrzu; wytwornice aerozo-1 i _ aparaty służące do stosowania preparatów w postaci aerozoli (tj. w postaci dymów lub mgły). Zamgławianie — pokrywanie roślin cieczą rozbitą na cząstki wielkości poniżej 50 mikronów. Okres karencji — dopuszczalny termin ostatniego stosowania preparatów chemicznych przed zbiorem roślin (owoców) wyrażony ilością dni pomiędzy ostatnim opryskiwaniem a terminem zbioru. Tolerancja — dopuszczalna ilość preparatów chemicznych po­zostających na owocach w okresie ich zbioru nie wywołująca szkodli­wych skutków w organizmie ludzkim lub zwierzęcym (wyraża się ją w |ig/kg spożywanych owoców). 2 WŁAŚCIWOŚCI, OPAKOWANIE I PRZECHOWYWANIE ŚRODKÓW OCHRONY ROŚLIN ORAZ WARUNKI BHP Chemiczne środki ochrony roślin składają się z zasadniczego związku chemicznego, czyli składnika aktywnego, bezpośrednio toksycznego i składników pomocni­co c z y c h (uzupełniających). Składnikami pomocniczymi mo­gą być substancje łagodzące szkodliwe działanie składnika aktywnego (np. związków chemicznych parzących, uszkadza­jących rośliny), rozpuszczalniki, emulgatory (np. oleje mi­neralne), dodatki zwiększające przyczepność środka ochro­ny roślin (np. mydło, melasa, kaolin), nośniki (np. talk, kre­da, gips) i inne. Ogólnie wymaga się, aby chemiczne środki ochrony roś­lin odznaczały się odpowiednim stopniem toksyczności, łat­wością użycia, odpowiednią mieszalnością, dobrym przylega­niem, możliwie najmniejszą szkodliwością dla ludzi i zwie­rząt, trwałością przechowywania i innymi cechami, zależnie od typu i rodzaju preparatu. Na przykład preparaty do opry­skiwania powinny wykazywać dużą toksyczność, łatwą mieszalność, dużą trwałość zawiesiny i emulsji, zdolność dobrego przylegania i zwilżania powierzchni opryskiwanej. Preparaty chemiczne ocenia się też według ich stopnia rozdrobnienia, masy właściwej i objętościowej, kształtu cząsteczek, higroskopijności i skłonności do zbrylania się. W preparatach rozdrobnionych toksyczność w poważnym stopniu jest uzależniona od wielkości cząsteczek, gdyż im cząsteczki są drobniejsze, tym większa jest łatwość przeni­kania trucizny do organizmu szkodnika. W zależności od właściwości preparatów chemicznych, wa­runków ich oddziaływania itp., stosuje się je w odpowiednich stężeniach i ustala normy zużycia, np. na jednostkę powierz­chni (dla preparatów pylistych kg/ha). Nie należy w żadnym przypadku stosować większej ilości tych środków lub w większym stężeniu niż to jest niezbęd­ne (względy zdrowotne konsumentów). Ponadto należy w tym zakresie korzystać z instrukcji służby agrotechnicz­nej. O tych zagadnieniach powinien informować także sprze­dawca, ponieważ źle zrozumiana chemizacja rolnictwa przy­nosi szkody i nie jest zgodna z właściwie spełnianą funkcją produkcyjną i społeczną gospodarki rolnej. W zależności od właściwości, formy użytkowania i posta­ci handlowej preparaty chemiczne występują jako goto­we roztwory, koncentraty, pasty, proszki, granulki, tabletki. Ze względu na toksyczne właści­wości większości chemicznych środków ochrony roślin są one sprzedawane wyłącznie w oryginalnych opakowaniach. Opakowania te powinny być szczelne i należycie zamykane oraz trwałe, czyli powinny zapewniać bezpieczne warunki transportu i przechowywania preparatów chemicznych. Jako opakowania preparatów chemicznych stosuje się najczęściej pudełka, puszki i beczki metalowe, pudełka me-talowo-tekturowe, butelki, balony szklane. Poza tym nie­które stałe chemikalia są sprzedawane w opakowaniach z tworzyw sztucznych, a często w woreczkach z folii umiesz­czanych w opakowaniach tekturowych, torbach papierowych Rys. 2. Rysunek ostrzegawczy na opakowaniu trucizn lub opakowaniu tekturowym. Na każdym opakowaniu po­winny znajdować się bliższe dane dotyczące preparatu che­micznego, a w szczególności jego nazwa, skład, zawartość czynnika aktywnego, klasa toksyczności, nazwa i adres pro­ducenta, numer rejestracji itp. Wyróżnia się pięć klas tok­syczności: klasa Ii II — trucizny, klasa III i IV — środki szkodliwe dla zdrowia, klasa V — środ­ki praktycznie nieszkodliwe dla zdrowia. Preparaty chemiczne o silnym toksycznym działaniu, czyli trucizny (np. środki arsenowe, miedziowe, rtęciowe, cyjano-we), muszą mieć na opakowaniu wyraźny i trwały napis ,,Trucizna" oraz rysunek ostrzegawczy (rys, 2). Inne prepa­raty chemiczne (poza klasą V) powinny mieć napis ostrzegaw­czy ,,Ostrożnie — środek szkodliwy". Pyliste środki chemiczne są opakowane do pudełek z foliii po 0,05— —0,1 kg, do pudełek kartonowych i tekturowo-blaszanych po 0,2— —2,0 kg i do toreb papierowych po 5, 10 i 25 kg. Ciekłe preparaty chemiczne pakuje się najczęściej do butelek po 0,1^—1,0 kg, do balonów po 30—40 kg, do beczeK stalowych po 200 kg netto. Czasem używa się innych opakowań metalowych. Jako opakowanie past stosuje się głównie pudełka blaszane o pojemności 0,1, 0,2, 0,4 i 1,0 kg. Chemiczne środki ochrony roślin powinny być przechowy­wane w magazynach suchych, przewiewnych, należycie za­bezpieczonych przed bezpośrednim oddziaływaniem promie­ni słonecznych, o temperaturze nie niższej niż 0°C i nie wyż­szej niż 25°C. Trucizny należy przechowywać w oddzielnych pomieszczeniach lub miejscach dokładnie zamkniętych (zgod­nie z instrukcją). Preparaty chemiczne zawierające składniki trujące lub odznaczające się jakimkolwiek oddziaływaniem ubocznym (np. swoistym zapachem) nie mogą być przechowywane ra­zem z artykułami spożywczymi lub paszami. Również nie wolno takich preparatów sprzedawać w pomieszczeniach sklepowych, w których sprzedaje się artykuły spożywcze lub pasze. Pyliste środki ochrony roślin należy szczególnie chronić przed zawilgoceniem i zbryleniem; dlatego należy je układać na podkładach lub na półkach, w odległości 0,25 m od ścian. Podobnie należy zwracać uwagę na chemikalia w opakowa­niach metalowych, gdyż zardzewiałe opakowania powodują wycieki, a tym samym zanieczyszczenie magazynu i innych opakowań, rozprzestrzenianie się obcego zapachu, niebezpie­czeństwo pożaru i chorób pracowników. Środki ciekłe są szczególnie wrażliwe na niską temperaturę (przemrożenie), gdyż w tych warunkach zmieniają konsystencję, niszczą opa­kowanie, rozwarstwiają się itp. Przy dostawach i sprzedaży chemicznych środków ochro­ny roślin należy przy każdej sposobności informować odbior­ców (użytkowników) o następujących podstawowych warun­kach bezpieczeństwa i higieny pracy: środki te należy przechowywać w oddzielnych i zam­kniętych pomieszczeniach; przygotowanie środków do opylania i opryskiwania po­winno się odbywać z dala od źródeł wody, produktów rolno--spożywczych i pasz; w przypadkach podanych w instrukcjach należy stoso­wać odzież ochronną i okulary ochronne; naczynia, w których przygotowuje się chemiczne środki ochronne do użycia, nie mogą służyć do innych celów (np. do noszenia wody, podawania paszy); w czasie pracy przy chemicznych środkach ochrony roślin nie należy spożywać posiłków^ wycierać ust rękami i palić papierosów; w przypadku objawów zatruć należy natychmiast korzy­stać z pomocy lekarskiej; środki transportowe po wyładowaniu środków ochron­nych powinny być dokładnie oczyszczone; wozów, jak rów­nież aparatów i naczyń nie można czyścić w pobliżu studni, wód otwartych, a wodę stosowaną do mycia powinno się zle­wać do głębokiego dołu (z dala od studni itd); opakowania środków chemicznych należy spalić lub zakopać w głębokim dole; po zakończeniu stosowania środków chemicznych należy oczyścić aparaturę, zmienić ubranie, umyć twarz, ręce i prze­płukać usta (to samo dotyczy pracowników magazynów), nie wolno przedmuchiwać ustami zabrudzonych części apara­tury itp.; nie powinno się przeprowadzać zabiegów ochronnych na roślinach kwitnących ze względu na pszczoły i inne pożytecz­ne owady; nie opryskuje się roślin (warzyw) kapustnych; na­leży ściśle przestrzegać okresów karencyjnych. Zabiegi ochronne przy użyciu środków chemicznych po­winni przeprowadzać ludzie zdrowi i dorośli. Nie powinni być zatrudniani młodociani, kobiety (szczególnie w okresie ciąży), poza tym ludzie ze schorzeniami serca, dróg oddechowych, wątroby, nerek, żołądka itp. Przed użyciem chemicznego środka ochrony roślin należy dokładnie zapoznać się z in­strukcją i ściśle jej przestrzegać. Chemizacja rolnictwa, a wśród niej stosowanie metod che­micznych zwalczania szkodników na tak dużą skalę, ma też ujemne konsekwencje dla zdrowia ludzi i świata zwierzęce­go. Brak jest dostatecznych badań, jakie ilości chemicznych środków ochrony roślin dostają się do organizmów ludzkich poprzez produkty żywnościowe (gdyż zależy to od wielu róż­nych czynników), ale z całą pewnością wiadomo, że stosowa­nie tych środków należy ograniczać do niezbędnego minimum i stosować w ilościach całkiem bezpiecznych oraz, że należy szukać innych bezpiecznych metod i środków zwalczania szkodników roślin. Wśród nich wymienia się przede wszyst­kim metody biologiczne, polegające na wykorzystywaniu naturalnych wrogów szkodników (ptactwo, drobnoustroje, antagonistyczne owady itd.). Ponadto dąży się do rewizji da­wek i stężeń środków chemicznych dotychczas stosowanych, eliminowania wśród nich środków ogólnie szkodliwych, re­dukowania ilości ,,oprysków" w skali rocznej lub dwuletniej, ograniczania powierzchni pól uprawnych poddawanych zabie­gom do pasów przybrzeżnych (w przypadkach gdy to jest wystarczające), rozwoju produkcji środków selektywnych (tzn. działających toksycznie tylko na określony gatunek lub gatunki szkodników). Wszystkie te poszukiwania oraz nowe próby i badania mają na celu zapewnienie ochrony naturalnego środowiska czło­wieka oraz dostarczanie na rynek handlowy artykułów spo­żywczych o wymaganej obecnie jakości. Szczegółowe wiadomości dotyczące bhp zawiera Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Zdrowia z dnia 24. XI. 1959 r. (Dz. U. nr 1/1960, a szczegółowe wiadomości dotyczące obrotu handlowego zawiera praca M. Błaszczuka „Poradnik handlowy z zakresu obrotu chemicznymi środkami ochrony roślin" (Zakład Wydawnictwa CRS „Samopomoc Chłopska"). Poza tym najnowsze wiadomości z zakresu chemicznych środków ochrony roślin znajdują się w czasopiśmie „Agrochemia". PRZEGLĄD WYBRANYCH CHEMICZNYCH ŚRODKÓW OCHRONY ROŚLIN Środki owadobójcze działają trująco na organizm przez prze­wód pokarmowy, drogi oddechowe lub powierzchnię ciała. Środki grzybobójcze stosuje się do zwalczania grzybów pa­sożytniczych. Powinny one dokładnie pokrywać powierz­chnię roślin i nie działać szkodliwie na tkanki roślinne. Środki chwastobójcze nie mogą uszkadzać roślin upraw- nych, muszą więc działać selektywnie, niszcząc radykalnie tylko chwasty. Do nowego typu chemicznych środków ochro- ny roślin o specjalnym działaniu zalicza się preparaty hormo- 35 Nazwa środka Postać Okres karencji Zastosowanie — zwalcza: Klasa szkodliwości Uwagi I. Środki owadobójcze Azotox pylisty 5% biały lub jasnosza­ry proszek nieroz­puszczalny w wo­dzie 30 dni stonkę ziemniaczaną i inne szkodniki upraw polowych i warzyw­nych, szkodniki ma­gazynowe i domowe środek szkodliwy klasy III nie stosować w ogrodach przydomowych, nie wolno w zasadzie stosować dla roślin użytkowych jako pa­szę; w uprawach warzyw­nych z ograniczeniami (zgodnie z instrukcją) Azotox płynny 33% ciecz klarowna, ja-snobrunatna, z wo­dą tworzy mlecz-ndbiałą emulsję 30 dni stonkę ziemniaczaną, kwieciaka jabłkowca i zwójki jak wyżej jak wyżej i poza tym do zwalczania kwieciaka jabł­kowca w okresie nabrzmie­wania pąków lub w 1 ty­godniu po ich pęknięciu Ekatin ciecz klarowna, ciemnoniebieska, o ostrym zapachu, z wodą tworzy nie­bieską emulsję 30 dni mszyce, przędziorki i inne szkodniki ssące i gryzące trucizna klasy II nie stosować w ogródkach przydomowych; na jabło­nie, grusze i śliwy wyłącz­nie po kwitnieniu do 14 dni; na porzeczki, agrest, tru­skawki i maliny — tylko po zbiorze Foschlor płynny 50% ciecz klarowna, zielona, z wodą tworzy emulsję 14 dni warzywa 10 dni śmietkę cebulankę, zwójki, owocnice oraz różne gąsienice środek szkodliwy klasy III na truskawki i maliny tyl­ko przed kwitnieniem i po zbiorze owoców od. tabeli 5 Nazwa środka Postać Okres karencji Zastosowanie — zwalcza: Klasa szkodliwości Uwagi Metox płynny 30 ciecz klarowna, żółtobrunatna, z wodą tworzy emulsję 14 dni owocówki, zwójki, niektóre mszyce 1 gą­sienice zjadające li­ście jak wyżej jak wyżej; środek łatwo zapalny i trwale plamiący Metasys-tox-forte ciecz jasnobrunat-na o silnym zapa­chu, z wodą tworzy emulsję (kawową) 6 tygodni mszyce, przędziorki, owocnice, poza tym inne szkodniki trucizna klasy I nie stosować w ogródkach przydomowych; na jabło­nie, grusze, śliwy do 14 dni po kwitnieniu; na porzecz­ki, agrest, truskawki, mali­ny tylko po zbiorze Sadofos płynny 30 ciecz ciemnobrązo­wa, z wodą tworzy emulsję 7 dni mszyce, przędziorki, owocnice środek szkodliwy klasy IV nie stosować na owoce śliw i pomidorów (zapach czosn­ku); na truskawki i mali­ny tylko przed kwitnieniem i po zbiorze Karbolina sadowni­cza ciecz jasnobrunat-na, gęsta, o zapa­chu smoły, z wodą tworzy emulsję zimowy oprysk sadów zimujące postacie szkodników w sadach (jaja, larwy) środek nieszkodliwy klasy V działa parząco (stosować okulary ochronne i chro­nić skórę wazeliną) II. Środki grzybobójcze Ciecz kali­fornijska 30 ciecz pomarańczo­wa lub wiśniowa, klarowna nie objęta okresem karencji choroby grzybowe; szczególnie bardzo skuteczna przy zwal­czaniu mączniaków właściwych środek szkodliwy klasy IV nie stosować w okresie upalnej pogody (możliwość poparzeń) WYBRANE CHEMICZNE ŚRODKI OCHRONY ROŚLIN Tabela S Nazwa środka Postać Zastosowanie — zwalcza: Klasa szkodliwości Uwagi III. Środki chwastobójcze Antyperz płynny 38 ciecz jasnożółta, rozpusz­czalna w wodzie chwasty jednoliścienne w uprawach buraków, grochu, szparagów, lnu środek szkod­liwy klasy IV przez 1 rok po stosowaniu antyperzu nie można siać zbóż; ma zapach chlorofor­mu Areliit proszek jasnoszary, w wodzie rozpuszczalny chwasty szerokolistne (np. w zbożach, mieszankach pastewnych) trucizna klasy I nie można stosować, gdy rośliny pokryte są rosą Krezamon 50 proszek ciemnożółty, roz­puszczalny w wodzie chwasty dwuliścienne w zbożach oraz w lnie trucizna klasy II Krzewotox ciecz oleista, brunatna, klarowna chwasty krzewiaste oraz chwasty zielone odporne na inne środki grzybobójcze środek szkod­liwy klasy III niszczy rośliny motylkowe w poroście Pielik proszek biały lub kawo­wy, rozpuszczalny w wo­dzie chwasty dwuliścienne w zbożach środek szkod­liwy klasy III odznacza się charaktery­stycznym, bardzo nieprzy­jemnym zapachem (chloro-fenolu) Simazin proszek szary, z wodą tworzy emulsję roślinność w stawach, róż­ne chwasty w porzeczkach, malinach, szparagach środek szkod­liwy klasy IV nie niszczy skrzypu, mle­czu, powoju IV. Zaprawy nasienne Cornex proszek szary, nierozpu-szalny w wodzie odstrasza ptactwo (kawki, gawrony, wrony) środek szkod­liwy klasy IV odznacza się dużą przy­czepnością cd. tabeli 5 Nazwa środka Postać Okres karencji | Zastosowanie — zwalcza: Klasa szkodliwości od. tabeli 5 Uwagi Cynkotox proszek szary, bez-wonny, nierozpusz­czalny w wodzie 7 dni choroby grzybowe (np. parch jabłoni i grusz, plamistość liści, zara­za ziemniaczana) jak wyżej nie stosować na owoce tru­skawek (nieprzyjemny za­pach); oa porzeczki do 14 dni po kwitnieniu Miedzian 30 pasta gęsta, zielon­kawa, z wodą two­rzy zawiesinę 7 dni (ogórki 3 dni) choroby grzybowe — środek stosowany po­wszechnie w upra­wach polowych, wa­rzywnych i w sadow­nictwie jak wyżej pie zwalcza mączniaka wła­ściwego; nie używać w sa­dach po kwitnieniu albo używać przy obniżonym stężeniu Sadoplom 75 proszek jasnoszary z wodą tworzy za­wiesinę 7 dni grzyby i porosty drzew owocowych; szara pleśń truskawek jak wyżej środek nie powoduje popa­rzeń liści i owoców Siarkol proszek żółty, z wo­dą tworzy zawiesi­nę 7 dni stosowany powszech­nie w uprawach polo­wych, warzywnych i w sadach (zwalcza m. m. parchy, mączniaka właściwego, dziuro-watość liści) środek nie­szkodliwy klasy V pomocny jest też przy zwalczaniu przędziorków Grzybol i i proszek żółty, z wo­dą tworzy zawiesi­nę 21 dni 1 i chroni przed wieloma chorobami pochodze­nia grzybowego; sku­teczny przy zwalcza­ni! parcha jabłoni środek szkodliwy | klasy III 1 nie należy stosować na owoce truskawek (nieprzy­jemny zapach) środek nie­szkodliwy klasy V nie należy opryskiwać wierzchołków roślin proszek szary, nierozpu­szczalny w wodzie środek szkod­liwy klasy IV zapobiega kiełkowaniu ziemniaków w kopcach i piwnicach cd, tabeli Uwagi jak wyjej, nasiona nawet Pp wypłukaniu nie nadaia się na cele konsumpcyjne Nazwa środka Postać Zastosowanie — zwalcza: Klasa szkodliwości Snieciotox 40% proszek jasnoszary, nie-[ rozpuszczalny w wodzie 1 zwalcza choroby grzybowe zboz środek szkod­liwy klasy III Zaprawa nasienna R proszek jasnowiśniowy, nierozpuszczalny w wo­dzie zwalcza choroby grzybowe zboz i buraków 1 trucizna klasy II Zaprawa nasienna T proszek jasnożółty, nie­rozpuszczalny w wodzie __ i zwalcza szereg chorób, np~ plesn śniegową, śnieć cuch­nącą, suchą zgniliznę mar­chwi i kapusty środek szkod­liwy klasy IV V. Środki hormonalne jak wyżej, odznacz7~sle~^ pachem octu zaprawionych nasion nie można używać do celów konsumpcyjnych ciecz żółtawa, klarowna, rozpuszczalna w wodzie ułatwia zawiązywanie się owoców pomidorów i przy­spiesza ich owocowanie tabletki białe lub szare, rozpuszczalne w wodzie środek nie­szkodliwy klasy V przerzedza zawiązki kwia­tów jabłoni i gruszy oraz zapobiega przedwczesnemu opadaniu owoców nie zmienia smaku ziem­niaków; nie może być sto­sowany do sadzeniaków coraz powszechniej stoso­wany środek w sadownict­wie